Kentekenregistratie bij tijdelijke verkeersmaatregelen: wat de AVG wel en niet toestaat
Raymon Somford legt uit welke AVG-grondslagen relevant zijn voor kentekenregistratie bij TVM-projecten en waar de juridische risico's liggen.
Een kenteken is een persoonsgegeven, ook bij een bouwproject
Kentekenregistratie via camera's of OCR wordt in de infrasector steeds vaker toegepast: bij tijdelijke verkeersmaatregelen om te controleren of alleen toegestaan verkeer een werkvak gebruikt, bij verkeersonderzoek om doorstroming te analyseren, of om te herleiden wie op welk moment een bepaalde locatie heeft gebruikt. Vaak onderbelicht blijft dat een kenteken een persoonsgegeven is zodra het te herleiden is tot een natuurlijk persoon, en dat de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) daarmee onverkort van toepassing is. Dit artikel zet uiteen wat daarbij juridisch wel en niet is toegestaan, op basis van de uitleg van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).
Dit artikel is geen juridisch advies. Voor een concrete toepassing is altijd een eigen beoordeling of juridisch advies nodig — de AP zelf benadrukt dat de verwerkingsverantwoordelijke zelf moet beoordelen welke grondslag van toepassing is, en dat de AP daarover geen advies geeft (Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd).
Het uitgangspunt: geen verwerking zonder grondslag
De AVG kent zes grondslagen waarop de verwerking van persoonsgegevens kan worden gebaseerd: toestemming, uitvoering van een overeenkomst, een wettelijke verplichting, bescherming van vitale belangen, een taak van algemeen belang of uitoefening van openbaar gezag, en gerechtvaardigd belang (Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd). Persoonsgegevens mogen alleen worden verwerkt als het doel niet zonder die gegevens kan worden bereikt, en de verwerkingsverantwoordelijke moet die grondslag bepalen vóórdat de verwerking begint.
Voor kentekenregistratie bij TVM-projecten zijn in de praktijk twee grondslagen relevant: de gemeente of wegbeheerder zelf, of een private partij zoals een aannemer.
Wanneer de wegbeheerder zelf registreert: taak van algemeen belang
Wanneer een wegbeheerder zoals Rijkswaterstaat, een provincie of een gemeente zelf kentekens registreert voor verkeersonderzoek of doorstroming, kan dit gebeuren op basis van de grondslag "taak van algemeen belang of uitoefening van openbaar gezag". Deze grondslag geldt wanneer de verwerking noodzakelijk is om een wettelijk gegeven taak of bevoegdheid uit te oefenen, en het voor mensen duidelijk moet zijn dat hun gegevens voor die specifieke wettelijke taak worden verwerkt (Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd).
De AP bevestigt dat wegbeheerders zoals Rijkswaterstaat en provincies ANPR (automatic number plate recognition) onder voorwaarden mogen inzetten voor verkeersonderzoeken en om weggebruikers te wijzen op de mogelijkheid om buiten de spits te reizen (Autoriteit Persoonsgegevens, Cameratoezicht in het verkeer). Concrete voorwaarden die daarbij gelden:
- de wegbeheerder mag het kenteken gebruiken om via het kentekenregister het adres van de kentekenhouder te achterhalen en een uitnodiging te sturen, zonder dat daarvoor toestemming van de betrokkene nodig is;
- in de uitnodigingsbrief moet voldoende informatie staan over het doel van de gegevensverwerking;
- de geadresseerde moet zich kunnen afmelden voor het specifieke onderzoek;
- het onderzoek moet minimaal 10 dagen vóór de start worden aangekondigd via een persbericht in een regionaal of landelijk nieuwsblad (Autoriteit Persoonsgegevens, Cameratoezicht in het verkeer).
Voor spitsmijdenprojecten bij groot onderhoud, renovatie of aanleg van nieuwe infrastructuur gelden vergelijkbare voorwaarden: geen toestemming vooraf nodig om het kenteken te gebruiken voor het achterhalen van een adres, wel een aankondigingstermijn van minimaal 10 dagen en de mogelijkheid tot afmelden — en wie eenmaal heeft aangegeven niet te willen deelnemen, mag niet opnieuw voor dat project worden benaderd (Autoriteit Persoonsgegevens, Cameratoezicht in het verkeer).
Rijkswaterstaat werkt in de praktijk met een gecombineerde melding aan de AP voor kentekenregistratie bij verkeersonderzoeken, en past concrete gegevensminimalisatie toe: naam, adres en kenteken worden alleen gebruikt om een uitnodigingsbrief te versturen en onmiddellijk na de eerste reacties vernietigd; kentekens van leaseauto's worden uit het bestand verwijderd voordat individuele berijdersgegevens worden benaderd (Rijkswaterstaat, Privacy bij verkeersonderzoeken).
Wanneer een private partij registreert: geen automatische grondslag
Dit is het punt waar het voor aannemers, ingenieursbureaus en TVM-uitvoerders het meest kritisch wordt. Een private partij die kentekens registreert bij tijdelijke verkeersmaatregelen — bijvoorbeeld om te controleren of alleen bouwverkeer een werkvak gebruikt, of om overtreders van een tijdelijk parkeerverbod te signaleren — kan zich niet zonder meer beroepen op de grondslag "taak van algemeen belang". Die grondslag is voorbehouden aan organisaties die in wetgeving zijn aangewezen om een specifieke wettelijke taak uit te voeren; een organisatie kan dit niet zelf bepalen, en de AP-toelichting op deze grondslag geeft geen aanwijzing dat een aannemersopdracht namens een gemeente op zichzelf voldoende is om deze grondslag te claimen (Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd).
Voor een private partij resteren in de praktijk vooral twee grondslagen:
Overeenkomst
Als de kentekenregistratie noodzakelijk is voor de uitvoering van een overeenkomst — bijvoorbeeld een contract met de opdrachtgever waarin toegangscontrole tot het werkvak is overeengekomen — kan deze grondslag van toepassing zijn. De beperking is expliciet: er mogen geen persoonsgegevens worden verwerkt die niet noodzakelijk zijn om die overeenkomst uit te voeren, en voor gegevens die daarbuiten vallen is een andere grondslag nodig (Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd).
Gerechtvaardigd belang
Deze grondslag vereist een drieledige toets: er moet daadwerkelijk een gerechtvaardigd belang bestaan (actueel, concreet en van de organisatie zelf, niet slechts een algemeen belang), de verwerking moet noodzakelijk zijn om dat belang te behartigen (proportionaliteit en subsidiariteit), en er moet een belangenafweging worden gemaakt tussen de belangen van de organisatie en die van de betrokkenen (Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd). Concreet betekent dit voor kentekenregistratie bij TVM: kan het doel — bijvoorbeeld veilig en ordelijk gebruik van het werkvak — ook worden bereikt met een minder ingrijpend middel, zoals fysieke toegangscontrole of een pasjessysteem zonder centrale koppeling aan kentekenidentiteit? Als het antwoord ja is, voldoet de verwerking niet aan de subsidiariteitseis en kan gerechtvaardigd belang niet als grondslag dienen.
De AP-uitleg over gerechtvaardigd belang is in april 2025 aangescherpt na een uitspraak van het Europese Hof van Justitie (Autoriteit Persoonsgegevens, Grondslagen AVG uitgelegd), wat betekent dat een eerder gemaakte beoordeling op dit punt periodiek opnieuw moet worden getoetst.
Wat de AVG niet toestaat, of alleen onder strikte voorwaarden
Alle passerende kentekens fotograferen en bewaren "voor de zekerheid" is niet toegestaan: voor de politie geldt expliciet dat een foto van elk kenteken op een route bewaren niet mag, alleen een scan bij het passeren met directe vernietiging bij een no-hit (Autoriteit Persoonsgegevens, Cameratoezicht in het verkeer). Hoewel die regel specifiek voor de politie is uitgewerkt, weerspiegelt zij het bredere AVG-beginsel van gegevensminimalisatie dat voor elke verwerkingsverantwoordelijke geldt: verzamel niet meer dan noodzakelijk voor het doel.
Kentekengegevens onbeperkt bewaren is evenmin toegestaan. De AVG bevat geen concrete bewaartermijn, maar het uitgangspunt is dat persoonsgegevens niet langer worden bewaard dan noodzakelijk voor het doel, en dat de organisatie deze termijn zelf moet vaststellen, onderbouwen en vastleggen — bijvoorbeeld in het privacybeleid — zodat zij zich hierover kan verantwoorden aan de AP (Autoriteit Persoonsgegevens, Bewaren van persoonsgegevens). Kentekens gebruiken voor een ander doel dan waarvoor ze zijn verzameld, zonder nieuwe grondslag, is ook niet zonder meer toegestaan: gegevens die voor toegangscontrole bij een werkvak zijn verzameld, mogen niet automatisch worden gebruikt voor gedragsanalyse van weggebruikers of doorverkoop aan derden. En rechtstreeks bij de RDW kentekengegevens van derden opvragen zonder bevoegdheid is uitgesloten: het kentekenregister kent verstrekkingsvoorwaarden en niet elke organisatie mag zonder meer NAW-gegevens bij een kenteken opvragen (Verstrekkingsvoorwaarden kentekenregister RDW, wetten.overheid.nl).
Praktische aandachtspunten voor TVM-projecten
Voor een aannemer, ingenieursbureau of gemeentelijke opdrachtgever die kentekenregistratie overweegt bij tijdelijke verkeersmaatregelen, zijn de volgende stappen relevant vóórdat de verwerking start: bepaal wie de verwerkingsverantwoordelijke is (opdrachtgever, aannemer, of beiden gezamenlijk) en leg dit contractueel vast, inclusief een verwerkersovereenkomst waar nodig; kies en onderbouw expliciet de grondslag vóórdat met registreren wordt begonnen en documenteer die keuze; toets gegevensminimalisatie kritisch — is het volledige kenteken nodig, of is een gedeeltelijke of geaggregeerde registratie voldoende, en is er een minder ingrijpend alternatief; stel een concrete, onderbouwde bewaartermijn vast en leg die vast in het privacybeleid en de privacyverklaring; informeer betrokkenen over het gebruik van hun gegevens, bijvoorbeeld via bebording ter plaatse; en herbeoordeel de gerechtvaardigd-belangtoets periodiek, zeker gezien de aangescherpte uitleg van de AP sinds april 2025.
Kentekenregistratie bij TVM-projecten is niet bij voorbaat verboden, maar ook niet vrijblijvend toegestaan. De grondslag die voor een wegbeheerder met een wettelijke taak beschikbaar is, ligt voor een private partij niet automatisch binnen bereik — en juist die aanname is in de praktijk het grootste juridische risico.
Raymon Somford werkt aan kentekenregistratie via OCR, gekoppeld aan RDW-gegevens, GPS-locatie en tijdstip, binnen tijdelijke verkeersmaatregelen in de infrasector. Dit artikel is algemene vakinformatie en geen juridisch advies.
Over de auteur. Raymon Somford werkt in de infra en civiele techniek in de Randstad. Hij is founder van het datagedreven softwarebedrijf InfraBIDS. Lees het zakelijke profiel of neem contact op.
LiDAR Magazine, GPS World, Geospatial World, GIM International, Automation (DE) — volledig persoverzicht.